Nep of echt (of iets ertussen in)

De meest voorkomende vraag als het over een edelsteen gaat is nog altijd: 'is die echt of nep'. Op zich een zeer goede vraag, want er is geen object te vinden dat vaker wordt geimiteerd dan een edelsteen. Echter: de grens tussen nep en echt is helaas niet altijd even scherp te trekken. Edelsteenkundigen zullen dan ook niet snel termen als 'nep' of 'echt' gebruiken. Liever spreekt men over natuurlijke edelstenen, synthetische stenen, simulanten en samengestelde stenen. Deze categorieën worden hieronder verder toegelicht.

 Natuurlijke edelstenen en materialen

 Synthetische edelstenen

 Simulanten

 Samengestelde stenen en materialen

 Amber (barnsteen)

 Turkoois


 

Natuurlijke edelstenen en materialen

Natuurlijke stenen zijn die stenen die tot stand zijn gekomen door natuurlijke processen waarop de mens geen invloed heeft uitgeoefend. Het overgrote deel van deze stenen komt tot stand in kristalgroei processen, maar er zijn ook natuurlijke materialen die niet kristallijn zijn, maar wel als edelsteen of siersteen worden gebruikt. Bijvoorbeeld verschillende soorten natuurlijk glas zoals obsidiaan en moldaviet en fossiele materialen als amber en git. Natuurlijke stenen zijn ten opzichte van syntheses of simulanten vrijwel altijd (vele malen) waardevoller.

<terug naar overzicht>

Hematiet is in veel edelstenen een regelmatig voorkomend insluitsel.  Samen met hematiet is goethiet ook een veel voorkomend insluitsel in edelstenen.
Hematiet-plaatjes in deze veldspaat zonnesteen zijn een onweerlegbaar bewijs van natuurlijke oorsprong. Deze goethiet insluitsels zijn eveneens het bewijs dat deze amethist niet door mensen is gemaakt.

Synthetische edelstenen

Synthetische stenen zijn stenen die exact dezelfde fysische en chemische eigenschappen hebben als hun natuurlijke tegenhanger, alleen zijn zij niet door natuurlijke processen ontstaan maar door de mens gemaakt. De meest gesynthetiseerde edelstenen zijn mono-kristallijne kwartsen (amethyst, citrien e.d.), de korunden (saffier en robijn), beryl (vrijwel alleen smaragd), spinel en - steeds vaker voorkomend: diamant.

Omdat een synthetische steen wat betreft meetbare waarden niet van een natuurlijke is te onderscheiden is microscopisch onderzoek vrijwel de enige methode voor determinatie. Met de microscoop wordt een steen dan op bepaalde typen insluitsels of groeistructuren onderzocht die het onderscheid maken tussen natuurlijk en synthetisch. Er bestaan verschillende productieprocessen en een aantal van deze processen zijn er op gericht om een zo bedriegelijk mogelijke synthese te maken, die dus niet enkel de fysische en chemische eigenschappen heeft van een natuurlijke steen, maar ook intern een beeld laat zien dat voor 'natuurlijk' moet doorgaan. Aangezien de waarde van - bijvoorbeeld - een synthetische smaragd bijna nul is ten opzichte van een natuurlijke variant, is het dus belangrijk dat een synthese wordt ontmaskerd.

De vele synthetische stenen doen ook dienst als simulanten. Reden is dat deze stenen even hard zijn als hun natuurlijke tegenhangers, daardoor beter bestand tegen krassen en breken én ze zijn spotgoedkoop te fabriceren.  Aangezien ze in vrijwel elke kleur te maken zijn is er voor elke soort steen wel een juist gekleurde synthetische spinel of korund als simulant te vinden.  Groene syntheses worden dan aangeboden als toermalijn of smaragd. Blauwe krijgen het predicaat topaas, aquamarijn of saffier opgeplakt, de kleurloze stellen al snel diamanten voor enzovoortenzovoort.

<terug naar overzicht>

'nep', 'namaak' en 'vals', allemaal benamingen die voor deze synthetische robijnen en saffieren gebruikt worden.  Een indicatie die kan wijzen op een synthetische edelsteen is het geheel ontbreken van insluitsels. Een hele schone steen is al snel verdacht.
hier een overzicht van de kleuren waarin 1 bepaalde fabrikant synthetische korunden (robijnen en saffieren) produceert. Deze stenen zijn dus fysisch en chemisch volkomen gelijk aan de natuurlijke tegenhangers, maar zijn verhoudingsgewijs tot een natuurlijke korund waardeloos. Net zoals de korunden links: eveneens een heel scala aan kleuren die leverbaar zijn. In dit geval gaat het om synthetische spinellen. Ook voor deze stenen geldt: ten opzichte van een natuurlijke spinel zijn ze waardeloos.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Simulanten

Simulanten zijn die stenen of materialen die zich voordoen als iets dat ze niet zijn: ze imiteren een natuurlijke steen of materiaal. Simulanten komen enorm veel voor en het is absoluut niet alleen glas dat voor een edelsteen moet doorgaan wat er te vinden is in deze categorie. Letterlijk alles dat enige waarde vertegenwoordigd wordt geimiteerd. Glas dat als edelsteen wordt aangeboden is nog steeds veelvoorkomend, maar ook kunstharsen en kunststoffen die voor parel, amber, koraal, ivoor, schildpad moeten doorgaan, bepaalde harde nootsoorten die bewerkt tot siervoorwerpen als ivoor worden verhandeld, keramische materialen die als turkoois en lapis lazuli worden verkocht en ook methoden die van een silica-gel imitatie opaal kan maken zijn wijdverbrijd. Zoals al bij de synthetische stenen is beschreven: syntheses doen ook deze veelvuldig dienst als simulant. Verder is er in dit verband niet om de cubic zirconia, ook CZ genoemd, heen te komen (niet te verwarren met zirkoon, een natuurlijke edelsteen) . Dit materiaal staat op de nummer 1 van diamant-simulanten, is zeer goedkoop en voor iedereen makkelijk te ontdekken doormiddel van een goede diamanttester. Een andere bekende diamant simulant - en op veel gebieden superieur aan CZ - is moissanite. Officieel valt deze steen ook onder de syntheses, aangezien er een natuurlijke tegenhanger bestaat van moissanite, alleen zal men deze natuurlijke variant niet snel terugvinden als geslepen steen. Moissanite is zeer hard (9.5 op Moh's schaal) en naar verhouding met andere diamant simulanten erg duur. Moissanite kan niet met een standaard diamanttester worden ontdekt. Hiervoor is een moissanite-tester nodig, tegenwoordig worden deze vaak al meegebouwd in een diamanttester. Voor een edelsteenkundige is moissanite meestal eenvoudig te determineren aangezien het een enorme dubbelbreking van licht kent (dit in tegenstelling tot het enkelbrekende diamant).

<terug naar overzicht>

Op sites als martktplaats, catawiki en ebay worden regelmatig stenen aangeboden die voor de leek heel betrouwbaar lijken, maar voor een wat meer ervaren koper direct als een 'fake' herkenbaar zijn.   Er is bijna geen ander object te vinden waar mensen al sinds het begin der tijden mee worden verleid en misleid als edelstenen. microscopisch onderzoek van insluitsels in edelstenen is 1 van de belangrijkste pijlers van gemmologisch / edelsteenkundig onderzoek.
Een bijzonder knullige poging om kwarts met toermalijn-insluitsels na te bootsen is hierboven afgebeeld. Dit zijn twee doorzichtige kunststof delen waartussen men een aantal dunne reepjes plastic film heeft gelegd. De vele luchtbellen zitten in de lijmlaag tussen de twee helften van de 'steen'. Let op het reepje film linksboven dat in elkaar gedraaid lijkt te zijn. De foto hierboven laat natuurlijke toermalijn insluitsels in kwarts zien. In geen enkel opzicht vergelijkbaar met de simulant.

Samengestelde stenen en materialen

Als laatste is er dan nog de categorie samengestelde stenen die vaak die van de simulanten overlapt. Dit zijn die stenen en materialen die uit verschillende componenten zijn 'opgebouwd'. Ook in deze categorie kan men het zo gek niet bedenken of het wordt gemaakt. Al van oudsher bestaan er bijvoorbeeld de doubletten, oftewel stenen die uit twee delen zijn gemaakt. Meestal gaat het dan om een waardevol schijfje natuurlijke steen die als kroon (= de smalle bovenzijde van de steen) op een van goedkoop materiaal gemaakt paviljoen (= de onderkant) wordt aangebracht. Het lijkt misschien makkelijk om een steen te herkennen die uit twee delen is opgebouwd, maar omdat een gefacetteerde steen het licht tientallen malen (intern) weerkaatst zijn vakkundig gemaakte doubletten niet eenvoudig te ontmaskeren. Zeker wanneer een doublet in een zetting is verwerkt die het zicht op de rondist wegneemt (= de smalle gordel tussen kroon en paviljoen) is het vaak buitengewoon lastig ze te herkennen. Naast deze vorm bestaan er nog vele andere varianten op hetzelfde thema. Niet altijd is een doublet bij voorbaat fout. Opaal-doubletten zijn bijvoorbeeld veel voorkomend. Dit omdat opaal vaak in hele dunne en breekbare plakken wordt gewonnen. Deze dunne schijfjes opaal worden dan op sterkere plaatjes van natuurlijk of kunstmatig materiaal geplakt om het tegen breken te beschermen. Ook tripletten komen bij opalen vaak voor. In dit geval is er naast een sterke achterplaat ook nog een transparante laag over de opaal zelf aangebracht.

<terug naar overzicht>

In tegenstelling tot wat men misschien zou denken: een doublet (een edelsteen die uit twee aan elkaar 'geplakte' losse delen bestaat) is vaak zeer moeilijk te herkennen. De interne reflectie en lichtbreking van een steen kan de twee aparte delen van een doublet vrijwel onzichtbaar maken.
Dit hartvormige steentje van ongeveer 4mm diameter lijkt op het eerste gezicht groen. onder de microscoop blijkt er iets niet te kloppen: de kroon (=bovenzijde) is op de rondist gezien kleurloos. Het paviljoen (=onderzijde) lijkt groen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Op deze foto is duidelijk te zien dat de doublet uit twee aparte delen bestaat. Wanneer deze steen in een sieraad gezet zou zijn, was dit voor de leek onmogelijk te detecteren.
Wanneer de steen nu in olie wordt ondergedompeld, wordt het verschil tussen de brekingsindex van de steen en het medium waarin hij zich bevindt kleiner, in dit geval dus olie i.p.v. lucht.  Hierdoor wordt zichtbaar dat niet alleen de kroon kleurloos is, maar ook het paviljoen. Dit betekent dat er tussen kroon en paviljoen een laagje gekleurde lijm zit. Dit is een zogenaamde soudé steen. Een doublet-type. Dat een soudé-steen geheel gekleurd lijkt, terwijl er maar een dun laagje kleur in zit, is gebaseerd op de weerkaatsing van het licht in de steen. De gefacetteerde kroon en paviljoen laten binnenkomend licht tientallen malen intern weerkaatsen. Doordat er een transparant gekleurde laag (kit of een lijm) tussen kroon en paviljoen is aangebracht, weerkaatst het licht hierdoorheen en geeft de gehele steen een uniforme kleur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


twee materialen die vaak worden 'samengesteld' en daarom wat meer aandacht verdienen in dit verband zijn amber (barnsteen) en turkoois

 

Amber is een gefossiliseerde prehistorische boomhars, vooral bekend door de insecten die er soms als insluitsels in zijn te vinden. Amber is algemeen bekend als bruin, goud/geel en gelig materiaal, maar ook wit, groenig en blauwe amber wordt gevonden. Mooi en onbewerkt amber is waardevol en het is al van oudsher heel gebruikelijk dat er van allerlei behandelingen worden toegepast op amber van mindere kwaliteit om de waarde ervan te verhogen. Twee belangrijke bewerkingen die gebaseerd zijn op samenstellen is het verwarmen en samenpersen van kleinere fragmenten tot een groter geheel en het compleet smelten van kleinere delen en het laten stollen hiervan. De eerste vorm noemt men 'gereconstrueerd' of 'reconstructed' amber, de tweede wordt ook wel ambroid genoemd. Daarnaast wordt ook met zeer grote regelmaat gesmolten amber aangevuld met dode insecten om daarmee een prehistorisch dierlijk insluitsel te imiteren. Het is zelfs geen uitzondering dat men bij dit procede het niet al te nauw neemt met de diersoorten die men aan de amber toevoegt. De grootste dieren die namelijk als authentieke insluitsels zijn gevonden zijn dieren ter grote van schorpioenen en een enkele kleine hagedis. Dat soort vondsten zijn buitengewoon zeldzaam, de kans dat zo'n stuk dan ook wordt aangeboden is nog kleiner, laat staan dat het voor een klein bedrag van eigenaar mag wisselen. Een stuk amber met daarin een authentiek insluitsel van een groter dier zoals een salamander, schorpioen etc. kost al snel vele duizenden euro's. Verder wordt ook copal (eveneens een gefossiliseerde hars, maar jonger dan amber, vaak van een lichtere gele kleur en van veel mindere waarde) vaak voor dit soort praktijken gebruikt en als amber aangeboden.

<terug naar overzicht>

 

Een schorpioen of andere grotere dieren in amber / barnsteen is extreem zeldzaam en extreem kostbaar. 99,9% van alle barnsteen die met dit soort ingesloten dieren op sites als marktplaats, catawiki en ebay worden aangeboden zijn misleidende en vervalste imitaties. insecten in amber of barnsteen zijn helaas zeer vaak imitaties. Vooral op sites als marktplaat, catawiki en ebay worden grote hoeveelheden amber aangeboden waarin men kunstmatig insecten heeft ingesloten.
Een hanger van amber met een kleine schorpioen erin. Dit is namaak en werd verkocht op Ebay voor een paar honderd dollar. Zou dit stuk echt zijn, dan zou het met gemak vele duizenden dollars opleveren. Opnieuw: volkomen onnatuurlijk. De wesp ziet er uit alsof die gisteren in het plakkerige goed is terecht gekomen (wat waarschijnlijk niet ver bezijden de waarheid is), en bovenal: al dood was voordat die erin terecht kwam. Zijn vleugeltjes zitten perfect naast elkaar, hij heeft ook de duidelijke houding van een dode wesp: beetje gekromd. Een dier dat vast komt te zitten, probeert vrij te komen, daarbij gaan vleugels en pootjes meestal niet keurig in het gelid.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Turkoois is een van de meest voorkomende stenen die bestaat uit samengestelde materialen. Goed gekleurde natuurlijke turkoois is een zeer waardevolle steen. Helaas wordt het relatief zelden in grotere afmetingen gevonden. Veel turkoois die wordt aangeboden is dan ook opgebouwd uit kleine fragmenten en poeder die met kunstharsen bij elkaar wordt gehouden. Deze turkoois wordt 'gereconstrueerde' of 'reconstructed' turkoois genoemd. Ook poreuze en brokkelige turkoois wordt vaak behandeld met kunstharsen, in dat geval heeft men het over gestabiliseerde' of 'stabilized'  turkoois. Verder wordt de kleur van turkoois vaak verbeterd doormiddel van verf want de meest gewilde kleur - een diep azuur blauw - is zeldzaam. Blauw-groen tot geheel groen is meer voorkomend. Verder is vrijwel elke turkoois die wordt verkocht  minimaal behandeld met een glansverhogende en beschermende waxlaag. Wat in het geval van turkoois zeer veel voorkomt is een simulant waarvoor geverfde poreuze steensoorten gebruikt worden. Men ziet hierbij met name howliet gebruikt worden. Howliet is een zachte en poreuze steen die zeer goed kleurstoffen opneemt. Het is ten opzichte van natuurlijke turkoois vrijwel waardeloos, maar kan vaak zeer bedriegelijk overkomen. Turkoois is vanwege deze - en vele andere redenen - een van de moeilijkste stenen om juist te determineren en wanneer men voor een behoorlijk bedrag turkoois wil kopen doet men er zeer verstandig aan om het te laten testen.

<terug naar overzicht>

turkoois / turquoise is zelden onbehandeld. Zeer materiaal is daarnaast ook geen turkoois maar geverfde / gebeitste zachte en poreuse steensoort genaamd howliet. Op deze foto is duidelijk te zien hoe bedriegelijk echt geverfde howliet op turquoise lijkt.
van links naar rechts: geverfde howliet, gestabilseerde natuurlijke turkoois en een simulant van glas, met de zo typerende beadering van turkoois erop geschilderd. Geverfde howliet, dwarsdoorsnede.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
COPYRIGHT: Op deze website rust auteursrecht. Niets van deze website mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder de voorafgaande toestemming van secat.nl
Het edelsteenkundig/ gemmologisch onderzoek dat Secat uitvoert wordt gedaan door een  internationaal erkend en geregistreerd FGA edelsteenkundige
Secat Edelsteenkundig Bureau  is lid van de Vakvereniging Nederlandse Edelsteenkundigen
CIBJO is de wereldwijde organisatie voor de sieraden-,  edelstenen en aanverwante branches. CIBJO staat voor: Confédération Internationale de la Bijouterie, Joaillerie, Orfèvrerie des Diamants, Perles et Pierres

 
Secat Gemmological Bureau, The Netherlands  - Welcome (English)