Verklarende woordenlijst

veel termen en benamingen die gebruikt worden bij het beschrijven en determineren van edelstenen zijn niet alledaags. Hieronder is dan ook een lijst van veel gebruikte woorden samengesteld met daarbij een korte toelichting wat betreft de betekenis van de term of het woord.

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Y

Z

 A

 

Absorptielijnen

 

zie: >spectroscopie<

 

  Agaat zie: >kwarts<
  Alexandriet zie: >chrysoberyl<
Almandien zie: >granaat<

Amber

 

Ook bekend als barnsteen, is een gefossiliseerde prehistorische boomhars. Meest voorkomende kleuren zijn bruin, geel, rood en combinaties van deze kleuren in diverse gradaties. Zeldzamer zijn de blauw / groene varianten. Wordt onder andere gevonden in de baltische zee en de aangrenzende landen, de Dominicaanse Republiek, Mexico en China. Amber is gemiddeld tussen de 10 en 300 miljoen jaar oud. Amber kan insluitsels van prehistorische insecten en (zeer zeldzaam) grotere dieren bevatten. Veel amber wordt op de een of andere manier behandeld. Mohs’ hardheid: 2 tot 2.5 Meer informatie over amber vindt u >hier<

Amethist / Amethyst zie: >kwarts<
Ametrien zie: >kwarts<

Andalusiet

 

Sterk pleochoische edelsteen waarbij de tweekleurigheid (roodbruin / groen) zelfs zonder dichroscoop vaak zichtbaar is. Wordt gevonden in o.a. Brazilië, Spanje en Sri Lanka. Chiastoliet (kruissteen) is een opake variant van andalusiet. Mohs’ hardheid: 7.5. Kristalsysteem: Orthorhombisch

Apatiet

 

Veel groene stenen worden door bestralingsbehandelingen fel blauw gemaakt, verder komt apatiet voor in de (natuurlijke) kleuren geel, groen en tevens kleurloos. Kan voorkomen als kattenoog. Mohs' hardheid: 5. Kristalsysteem: hexagonaal.

Aquamarijn zie: >beryl<

Asterisme

 

Een steen vertoont asterisme wanneer regelmatig geordende (vaak haar- of naaldvormige) insluitsels licht weerkaatsen en daardoor een ster laat oplichten in het oppervlak van de steen. Het komt in verscheidene edelsteensoorten voor. De meest bekende zijn de ster-saffier, ster-robijn en de ster-diopsiet (‘Black Star of India’). Om de ster op z’n best te laten uitkomen worden deze stenen als cabochon geslepen. Er zijn zeer veel synthetische ster-saffieren en robijnen op de markt. Deze hebben over het algemeen een zeer scherp gedefinieerde ster, dit in tegenstelling tot de natuurlijke varianten die vaak veel minder scherp getekend zijn.

Aventurijn zie: >kwarts<

B

 

Barnsteen

 

zie: >amber<

 

Beitsen zie: >edelsteenbehandelingen<

Beryl

 

Beryl is de soortnaam van een mineraal dat kristaliseert in het hexagonale systeem. De meest bekende (en tevens meest waardevolle) variëteit is de (chroomhoudende) groene smaragd. De volgende kleuren worden gevonden en hebben allen hun eigen soortnaam:

  • Geel –Heliodoor
  • Roze – Morganiet
  • groen (chroomhoudend) - smaragd
  • groen (niet chroomhoudend) - groene beryl
  • Blauw / groen – Aquamarijn
  • Kleurloos – Gosheniet
  • Rood (zéér zeldzaam) – Bixbiet
  • Er bestaan ook bruine en zwarte berylen.

Syntheses worden gemaakt, vrijwel allemaal met de flux- of hydrothermale kristalgroei techniek en vrijwel enkel de smaragd wordt hiermee gesynthetiseerd.

 

Mohs’ hardheid: 7.5  Kristalsysteem: hexagonaal

Birma-robijn Robijnen uit Birma (Myanmar) behoren tot de beste ter wereld. Het is vaak mogelijk om doormiddel van microscopisch onderzoek vast te stellen of een robijn uit deze regio afkomstig is. Indien dit het geval is, kan dit van grote invloed zijn op de waarde van de steen.
Bixbiet zie: >beryl<
Brekingsindex zie >hier< voor uitgebreidere info over de lichtbrekingsindex (refractieindex) van edelstenen.
Briljant zie: >slijpsels<
Bulls-eye zie: >interferentie figuur<

C

 

Cabochon

 

zie: >slijpsels<

 

Calciet

 

Het mineraal calciet is vooral bekend in zijn vorm als marmer en kalksteen. Transparant calciet wordt ook gevonden en heeft een enorme dubbelbreking en wordt dubbelspaat genoemd. Deze variant wordt onder andere gebruikt in dichroscopen. Als edelsteen wordt het vanwege zijn lage hardheid enkel geslepen als verzamelaars-steen.Mohs hardheid: 3. Kristalsysteem: trigonaal.

Camee / intaglio

 

Technisch gezien is camee de benaming van een materiaal (steen, schelp etc.) waarin doormiddel van reliefwerking een afbeelding wordt aangebracht. De afbeelding ligt bij een camee ‘op’ het materiaal, dit in tegenstelling tot de intaglio, waarbij de afbeelding in het materiaal is aangebracht. Een zeer groot deel van de camees zijn zogenaamde conch-schelpcamees, waarbij de gekleurde lagen van deze schelp dienst doen om de relief afbeelding mooi te doen uitkomen. Maar ook agaat en diverse andere (vooral in lagen gekleurde) materialen kunnen dienst doen als materiaal voor een camee. De intaglio is vooral bekend als de zegelsteen, waarmee in was, klei of andere flexibele materialen een afdruk gemaakt kan worden.

Carneool / kornalijn zie: >kwarts<
Chalcedoon zie: >kwarts<
Chelsea Colour Filter (CCF) Het 'Chelsea Colour Filter' is een filter, ontwikkeld door de Gemmological Association of Great Britain, dat gebruikt kan worden om bepaalde kleurreacties bij edelstenen zichtbaar te maken.

Chrysoberyl

 

Vooral gele en geel/bruine stenen worden gevonden, maar de beroemdste en zeldzaamste variant van deze soort is de alexandriet. Een goede alexandriet heeft een ongekende kleurwisseling van rood onder lamp/kunstlicht en groen in daglicht. Een mooie alexandriet die deze kleurwisseling duidelijk laat zien is zeer waardevol. Naast de alexandriet is de chrysoberyl kattenoog een veelgezochte steen. Deze laat het optisch effect zien van een lichtbaan die over de steen lijkt te zweven (chatoyancy). Deze chrysoberyl variant is veel gezocht en kan -afhankelijk van kleur en de mate van chatoyancy- eveneens zeer waardevol zijn.

Chrysopraas zie: >kwarts<
Citrien zie: >kwarts<
Coaten zie: >edelsteenbehandelingen<

Collet

 

Bij een gefaceteerde edelsteen de punt / basis van het paviljoen (onderste deel van de steen)

Conoscoop zie: >interferentie figuur<

Copal

 

Vaak foutief ‘jonge barnsteen / amber’ genoemd. Het is eveneens een gefossiliseerde boomhars, maar van jongere datum dan amber. Het is over het algemeen licht- tot mediumgeel en heeft de neiging om op de oppervlakte te craqueleren.

Corderiet / Ioliet

 

Soortnaam. komt vooral voor in de blauwe variant die ioliet genoemd wordt. Is zeer sterk dichroisch (kristalafhankelijke meerkleurigheid). Het is een redelijk broze steen en gevoelig voor breuk. Mohs’ hardheid: gemiddeld 7.2. Kristalsysteem: orthorhombisch.

Cubic Zirconia zie: >Kubisch zirkonia<
Cullet zie: >collet<

D

 

Demantoiet

 

zie: >granaat<

 

Dendritisch / Dendriet / Dendrieten

 

Dendritsch is de benaming die wordt gegeven aan mos- / varenachtige tekeningen die in verschillende edelstenen kunnen voorkomen. Deze worden veroorzaakt door mineraalrijke vloeistoffen die haarfijne scheurtjes,  kliefvlakken etc. van een steen binnendringen en daar hun (gekleurde) minerale afzettingen achterlaten. Deze dendrieten lijken vaak bedrieglijk echt op mos en varenachtige takjes, maar zijn dus volkomen anorganisch.

Diamant

 

Tot op dit moment het hardste materiaal dat de mens kent. Diamant bestaat theorethisch uit 1 element: koolstof en is kleurloos. In de praktijk heeft veel diamant echter ook bepaalde spoorelementen zoals stikstof en boron. Deze spoorelementen veroorzaken op verschillende manieren kleur  in veel diamanten. Naast de witte (kleurloze) diamant - die vrijwel altijd een zweem van geel in zich draagt - komen voor: volkomen gele en bruine, maar ook andere kleuren zoals groen, zwart en (zeldzaam) blauw, roze en rood komen voor. Voor graduering en waardepaling van diamant bestaan vaste regels en technieken die zijn gebaseerd op de zogenaamde 4C’s (Colour, Clarity, Cut & Carat weight) Meer informatie over diamantgradueringen vindt u >hier<

Diamant graduering zie: >diamant<
Diffusie zie: >edelsteenbehandelingen<

Diopsied / diopsiet

 

Twee varianten van diopsied worden veelal gebruikt in sieraden: de zwarte, opake ster-diopsiet die asterisme vertoont (zie asterisme) en daarnaast is de (fel) groene variant veel gezocht. Deze laatste heeft chroom in zijn chemische samenstelling en wordt dan ook chroom-diopsied genoemd. Mohs' hardheid: 5.5. Kristalsysteem: monoklien.

Dispersie

 

Dispersie is kleurschifting. Wanneer een lichtstraal een materiaal van hogere dichtheid binnendringt vermindert de snelheid van het licht. Hierdoor worden de onafhankelijke componenten van dit licht (de spectrale kleuren) van elkaar geschift en afzonderlijk zichtbaar. In bepaalde edelstenen is dit effect zeer goed zichtbaar, bijvoorbeeld in diamant. Dispersie wordt ook wel ‘het vuur’ van een steen genoemd.

Doublet

 

Samengestelde steen bestaande uit twee delen. Meestal is de kroon van een waardevoller materiaal gemaakt dan het paviljoen. Deze twee delen worden elkaar gemonteerd met lijm, kit of door fuseren. Meer informatie hierover vindt u >hier<

Dubbelbreking zie: >brekingsindex<

E

 

Edel-opaal

 

zie: >opaal<

 

Edelsteen behandelingen / edelsteen verbetering

Behandelingen die erop zij gericht om een edelsteen of siermateriaal kunstmatig te verbeteren. Voor uitgebreide informatie over de diverse behandelingen van edelstenen kijkt u >hier<

F

 

FGA

 

FGA staat voor: Fellow of The Gemmological Association of Great Britain. Dit is een beschermde titel die men enkel mag voeren na het behalen van het Gemmological Diploma. De >Gemmmological Association< is het oudste en meest gerenommeerde instituut op het gebied van professionele edelsteenkunde en is al meer dan 100 jaar actief in het opleiden van edelsteenkundigen. Zowel op theoretisch vlak alswel op laboratorium- en praktisch gebied wordt het diploma binnen de professionele edelsteenhandel wereldwijd erkend en zeer hoog gewaardeerd. Wie uiteindelijk zijn diploma en titel behaalt wordt opgenomen in het FGA-register dat voor iedereen toegankelijk en controleerbaar is.

 

Fluoriet

 

Komt in vrijwel elke kleur voor en wordt niet erg vaak gebruikt als sieraadsteen omdat het vrij zacht is. Wordt vaker gebruikt als kraal, maar ook daarvoor is het eigenlijk een te zacht materaal. Staat bekend om zijn perfecte klieving.

Mohs’ hardheid: gemiddeld 4. Kristalsysteem: kubisch.

Fraunhofer lijnen zie: >spectroscopie<

G

 

Gips

 

Zeer zacht materiaal. Wordt eigenlijk nooit als edelsteen gebruikt maar veelvuldig als makkelijk te bewerken siermateriaal. Mohs’ hardheid: 2, kristalsysteem: monoklien.

 

Git

 

Git (engels: ‘Jet’) is een diepzwart materiaal bestaande uit gefossiliseerd hout. Het wordt tegenwoordig niet veel meer gebruikt, maar was in vroeger tijden een veelgebruikt materiaal voor rouwsieraden. De meest bekende en als kwalitatief het best bekend staande materiaal komt uit Whitby. Engeland. Dit ‘Whitby Jet’ heeft als belangrijke eigenschap dat het beter gepolijst kan worden dan git uit andere streken.

Glans

 

 

Glans is de reflectie van licht op een oppervlak. Bij edelstenen spreekt men van verschillende typen glans. De hoogste glans is de adamantine glans, die wordt gezien bij de diamant. Vervolgens sub-adamantine, o.a. bij zirkoon (niet te verwarren met cubic zirconia). Vervolgens wordt er nog onderscheid gemaakt tussen hoge glasglans (robijn, saffier), glasglans (kwarts, beryl, etc.), lage glasglans, was-glans, zijdeglans, matglans, parelglans, metaalglans etc.

Glas

 

Amorf (niet kristallijn) materiaal. Veelal kunstmatig gefabriceerd, maar wordt ook in natuurlijke vorm gevonden. Glas ontstaat wanneer materialen na smeltlng dusdanig snel afkoelen, dat er geen kristallisatie kan optreden. Veel voorkomende insluitsels in amorfe materialen zijn luchtbellen en vloeistructuren.

Glas (gedevitrificeerd / devitrificatie)

 

Techniek om gesmolten glas gecontroleerd en langzaam te laten afkoelen waardoor er kristalvorming kan onstaan. Deze veroorzaken fragmentarische kristalgroei in het glas die insluitsels veroorzaken die (vaak bedrieglijk) echt op natuurlijke insluitsels kunnen lijken. Techniek wordt o.a. toegpast voor de fabricage van simulant-edelstenen. >Hier< vindt u een voorbeeld van gedevitriviceerd glas.

Glas (lood)

 

Glas waaraan lood wordt toegevoegd verliest hardheid, maar krijgt een hogere lichtbreking. Hierdoor krijgt het glas meer schittering en >dispersie<. Loodglas wordt veelvuldig toegepast in goedkope sieraden als edelsteensimulanten. Het is ook bekend onder de benaming ‘Strass’. Swarovski is een bekend merk dat loodglas in de vorm van geslepen edelstenen op de markt brengt. In Nederland kennen wij loodglas ook onder de (wetenschappelijk gezien foutieve) benaming ‘kristalglas’.

Glas (natuurlijk)

 

Glas kan ook van natuurlijke oorsprong zijn. Vaak wordt dit gevonden in vulkanisch gebied, zoals bijvoorbeeld obsidiaan. Het kan ook zijn ontstaan door de smelting van zand door de intense hitte van meteorietinslagen, zoals zeer waarschijnlijk ook moldaviet en het zogenaamde ‘Lybische woestijnglas’ zijn ontstaan. Deze laatste variant van natuurlijk glas noemt men ook (goud) tektiet.

Gosheniet zie: >beryl<

Granaat

*de kleuren van de granaten hierboven zijn bij benadering: er zijn vele schakeringen per soort mogelijk.

 

Verzamelnaam voor een serie stenen met identieke kristallijne structuur (kubisch), maar met verschillende chemische samenstellingen. Zo’n serie wordt een isomorfe serie genoemd. Bij granaten die gebruikt worden in sieraden zijn de meest belangrijke de volgende: Almandien, Pyroop, Hessoniet, Spessartien, Grossulaar en de waardevolle groene varianten Tsavoriet (ook wel Tsavoliet genoemd) en Demantoiet. Mohs’ hardheid: 6.5 tot 7.5. Kristalsysteem: kubisch.

Grossulaar zie: >granaat<

H

 

Hardheid

 

zie: >Mohs' schaal<

 

Heliodoor / Heliodor zie: >beryl<

Hematiet

 

Mineraal dat bekend is door zijn metaalglans. Het is een metaalerts en lijkt zwart, maar is in werkelijkheid dieprood. Dit wordt zichtbaar wanneer men een dun fragement van het materiaal tegen het licht houdt. In de veldspaat variant 'zonnesteen' zijn het o.a. dunne plaatjes hematiet die voor de rode kleur van de steen zorgen.  komenBij het slijpen van hematiet komt er rood poeder vrij, dat in combinatie met het koelwater van de slijpmachine een bloedrode vloeistof laat ontstaan. Het staat daarom ook bekend als ‘bloedsteen’ (niet te verwarren met de kwarts-bloedsteen Heliotroop). Mohs’ hardheid: gemiddeld 6. Kristalsysteem: trigonaal.

Hessoniet zie: >granaat<
Hexagonaal kristalsysteem zie: >kristalsystemen<
Hiddeniet zie: >spodumeen<

Howliet

 

Zacht en poreus mineraal, wordt vaak gebeitst en gebruikt als simulant voor turkoois. Mohs’ hardheid 3.

HPHT / High Pressure High Temperature zie: >edelsteenbehandelingen<

I

 

Impregneren

 

zie: >edelsteenbehandelingen<

 

Indigoliet zie: >toermalijn<

Interferentie figuur

 

 

Elke kristallijne structuur groeit op een specifieke wijze, welke inherent is aan het kristalsysteem waartoe deze behoort. Alle kristalsystemen, behalve de kubische vertonen door hun groeistructuur een (uniaxiaal) of twee (biaxiaal) optische assen. Wanneer een steen nu in gepolariseerd licht wordt gebracht kunnen er interferentiekleuren zichtbaar worden. Deze geven de locatie aan van deze optische as(ssen). Wanneer boven deze locatie een convergerende lens (conoscoop) wordt geplaatst, dan kan men een interferentiefiguur zien, deze geeft aan of een steen uniaxiaal of biaxiaal is. Dit kan in sommige gevallen zeer belangrijk zijn voor determinatie van bepaalde stenen. Tevens kan kwarts (als enige soort) een zogenaamde ‘bulls-eye’ figuur laten zien. Dit is in het geval van kwarts dus diagnostisch.

Ioliet zie: >cordieriet<

Ivoor

Ivoor is dentine waaruit de tanden van een aantal zoogdieren is opgebouwd, en dat al sinds de oudheid wordt gebruikt voor het vervaardigen van siervoorwerpen. Het meest bekend is  olifantivoor, maar ook nijlpaard-, wrattenzwijn-, narwal-, potvis,- en walrusivoor wordt gebruikt. Vrijwel alle handel in nieuw ivoor is verboden vanwege de stroperij op bedreigde diersoorten. Alleen het prehistorische en nog zeer vaak gevonden mammoet-ivoor mag vrijelijk worden bewerkt en verhandeld. Ivoor wordt veelvuldig gesimuleerd door gebruik van vooral been (bot), kunststoffen en ook harde nootsoorten. Mohs’ hardheid: gemiddeld 2.5

J

 

Jade

*de kleur en structuur van de jade hierboven is bij benadering: er zijn vele schakeringen mogelijk.

 

 

Onder jade vallen twee soorten stenen: jadeiet en nefriet. Beiden zijn polykristallijn (opgebouwd uit grote hoeveelheden microscopische kristalletjes.) Zuivere jadeiet kan zeer waardevol zijn, zeker in het Verre Oosten wordt deze steen enorm gewaardeerd. Jade iet kan vele kleuren hebben: de meest gezochte is de zogenaamde Imperial Jade (Keizers Jade) die smaragdgroen en bijna transparant is. Maar ook witte, bruine, rode, oranje, paarse, gele en kleurloze jadeiet wordt gevonden. Jadeiet is een steen die zeer veelvuldig wordt behandeld, met zowel impregenatie / vulling en met beitsen. Wanneer jadeiet onbehandeld is wordt het A-jade genoemd, is de steen geimpregneerd om scheurtjes te vullen, dan spreekt men van B-jade. C-jade is jadeiet die is geverfd / gebeitst. Is de steen zowel gebeitst en geimpregneerd, dan noemt men het BC-jade. Zeer veelvuldig wordt materiaal als jadeiet aangeboden maar is in werkelijkheid een simulant als bijvoorbeeld: aventurijn kwarts, serpentijn, glas etc. Mohs’ hardheid: 7. Kristalsysteem: monoklien.

 

Nefriet is ook een jade (maar is dus geen jadeiet), is donkerder (spinazie) groen en is vaak herkenbaar aan kleine zwarte insluitsels. Deze hoeven echter niet aanwezig cq. zichtbaar te zijn. Nefriet kan een zeer mooie geslepen steen opleveren maar is over het algemeen  minder waardevol dan jadeiet. Nefriet is minder hard dan jadeiet, maar eveneens enorm sterk.

Mohs’ hardheid: 6.5. Kristalsysteem: monoklien.

 

Jasper / jaspis zie: >kwarts<

K

 

Kasjmier / Kashmir saffier

 

Saffieren uit Kasjmier (India)  behoren tot de beste ter wereld. Het is vaak mogelijk om doormiddel van microscopisch onderzoek vast te stellen of een saffier uit deze regio afkomstig is. Indien dit het geval is, kan dit van grote invloed zijn op de waarde van de steen.

 

Kliefvlak

 

Kristallijne materialen kunnen zwakkere atomaire verbindingen hebben die langs specfieke kristalafhankelijke banen lopen. Deze zwakkere verbindingen noemt men kliefvlakken. Wanneer een steen goede klieving kent (zoals bijvoorbeeld topaas, diamant en fluoriet) kan deze dus langs deze banen gespleten worden. De goede klief-eigenschappen van diamant zijn bijvoorbeeld eeuwenlang gebruikt om stenen op te delen in slijpbare stukken. Tegenwoordig kunnen diamanten doormiddel van laser-zagen in vrijwel elke grondvorm worden voorbereid op het slijpen.

Kollet zie: >collet<

Koraal

 

Er zijn diverse soorten koraal die gebruikt worden voor sieraden en siervoorwerpen. De meest bekende in Nederland is waarschijnlijk wel de bloedkoraal, die veel werd gebruikt in klederdracht-sieraden (zie foto links: Zeeuws bloedkoralen collier) Daarnaast bestaat er ook ander gekleurd koraal dat in sieraden wordt verwerkt, bijvoorbeeld roze en wit, maar ook zwart met goudkleur en de bekendere sponskoraal. Deze laatste wordt vaak met een kleurloze kunsthars gevuld zodat het minder kwetsbaar wordt. Veel soorten koraal worden bedreigd door illegaal opduiken en staat net als ivoor op de lijst van materialen die niet zomaar mogen worden verhandeld en bewerkt. Helaas komen ook bij koraal veel simulanten en misleidende behandelingen voor. Mohs’ hardheid: gemiddeld 3.

Korund

 

Korund is de soortnaam voor het mineraal waar de robijn en saffier een varieteit van zijn. De robijn is de rode tot roze-rode variant. De saffier (zonder toevoeging) is de blauwe variant. Alle overige kleuren worden saffieren genoemd met de toevoeging van de kleur. Bijvoorbeeld groene saffier, oranje saffier etcetera. Een steeds bekender wordende variant is de zogenaamde padparadscha saffier. Deze lotuskleurige saffier (Singalees voor lotus is 'pad') heeft een zalmroze tot roze-oranje tint. Veel oranje saffieren worden al heel snel padparadscha genoemd door handelaren, maar zijn dit niet.

 

De korund is een van de hardste stenen met een hardheid van 9 op Mohs’ schaal. Het kan tevens ook een van de meest waardevolle stenen zijn. Naast de ‘gewone’ robijnen en saffieren worden er ook ster-robijnen en stersaffieren gevonden. In deze stenen zijn regelmatig langs kristallijne richtingen geordende (vaak haar- of naaldvormige) insluitsels aanwezig die licht weerkaatsen en daardoor een ster laat oplichten in het oppervlak van de steen.

Er zijn vrijwel geen andere edelstenen te vinden die zo vaak worden behandeld, gesynthetiseerd en geimiteerd dan de robijn en saffier. Kwaliteiten lopen hemelsbreed uiteen en door allerlei (soms zeer kwalijke trucs) worden waardeloze stenen ‘opgewaardeerd’ naar zogenaamd kwalitatief goede stenen. Een zeer veelvuldig voorkomend probleem is de loodglasvulling van (vooral) robijnen, waarover u >hier< meer informatie kunt vinden. Mohs’ hardheid: 9. Kristalsysteem: trigonaal.
Kunziet zie: >spodumeen<

Kristallijn

 

Als een materiaal kristallijn is, dan betekent dit dat het is opgebouwd uit kristallen. Een kristal is een lichaam dat is opgebouwd uit regelmatig geplaatste atomen in zogenaamde kristalroosters. Zijn deze kristallen onderling regelmatig en ordelijk geplaatst en wordt het door het hele materiaal herhaald, dan spreekt men van mono-kristallijn. Wanneer het materiaal is opgebouwd uit vele kleine kristallen die onderling ongeordend de massa van het materiaal vormen, dan noemt men dit polykristallijn.

Kristalsystemen

 

 

De vele kristallijne vormen die de natuur rijk is, dus ook een groot aantal edelstenen, kunnen op basis van een aantal unieke eigenschappen worden geordend in slechts 7 zogenaamde kristalsystemen. De tak van de mineralogie die zich bezighoudt met deze materie is de Kristallografie. Dit is een buitengewoon complex en specialistisch vakgebied waar niet zomaar een korte definitie van gegeven kan worden. Het uitgangspunt echter is dat deze 7 kristalsystemen zijn gebasseerd op unieke symmetrische kenmerken. Het systeem dat de hoogste symmetrie kent is het kubische (1e) systeem. Dit houdt in dat bijvoorbeeld een steen zoals de granaat, fluoriet of de diamant, die allen tot het kubische systeem behoren, een dusdanig hoge mate van symmetrie kennen die niet bij de overige systemen voorkomt, en op basis hiervan kunnen zij worden ondergebracht in het kubische systeem. De 7 kristalsystemen zijn in mate van symmetrie aflopend:

 

  • Kubisch
  • Tetragonaal
  • Trigonaal
  • Hexagonaal
  • Orthorombisch
  • Monoklien
  • Triklien

De vormen die hieraast als voorbeeld worden gegeven zijn ideale symmetrische vormen. De meeste kristallen die worden gevonden zijn meestal niet zo mooi gevormd, en het duiden van het kristalsysteem is dan ook niet altijd eenvoudig.

 

 

Kroon

 

De bovenzijde van een gefaceteerde edelsteen.

Kubisch kristalsysteem zie: >kristalsystemen<

Kubisch zirkonia

(cubic zirconia)

Ook bekend onder de afkorting CZ. Dit materiaal heeft een hoge dispersie, hoge hardheid van ongeveer 8 op Mohs’ schaal en is spotgoedkoop te produceren, waardoor het enorm veel wordt gebruikt als diamant simulant.

Kwarts

Monokristallijne kwarts 1: amethist / 2: citrien / 3: rookkwarts / 4: bergkristal / 5: Prasioliet / 6: rozenkwarts

Chalcedoon 7: chrysopraas / 8: blauwe chalcedoon / 9: carneool / 10: mosagaat / 11: agaat

Opake varianten 12: heliotroop / 13: onyx / 14: aventurijn / 15: jaspis / 16: sardonyx / 17: vuur-agaat / 18: tijgeroog / 19: valkenoog / versteend hout

Bovenstaande voorbeelden zijn voorbeelden, ontelbare varianten in kleur, structuur en tekening zijn bij kwartsen mogelijk

 

Kwarts (SiO2) is het op een na meest voorkomende kristallijne materiaal ter wereld. De kwartsvarianten  die als edelstenen worden gebruikt zijn onderverdeeld in 2 typen: monokristallijne en polykristallijne vormen (zie >kristallijn<). De monokristallijne vormen hebben allen een specifieke naam die op hun kleur is gebaseerd. Dit zijn:

  • Amethist, paars
  • Bergkristal, kleurloos
  • Citrien, geel tot oranje
  • Rookkwarts, bruin
  • Prasioliet, groen
  • Rozenkwarts, roze
  • Een mengvorm van citrien en amethist genaamd 'ametrien'.

Deze kleuren en hun benamingen staan vast in de professionele nomenclatuur. De veelvuldig gebruikte term ‘groene amethist’ voor warmtebehandelde amethist is dus fout en ook misleidend.

 

Blauwe kwarts in dezelfde zin zoals bijv. de citrien en amethist is extreem zeldzaam en wordt zelden gevonden, de enige iets vaker voorkomende natuurlijke variant van monokristallijne blauwe kwarts is een kleurloze kwarts die door minieme blauwe insluitsels blauw kleurt. Men mag dan ook aannemen dat de meeste blauwe kwarts die wordt aangeboden als zodanig, een simulant is.

 

Naast deze monokristallijne varianten zijn er een groot aantal polykristallijne kwartsen. Onder de subcategorie Chalcedonen vinden we de volgende semi-transparante varianten:

  • Agaat, met bandenstructuur
  • Sardonyx, rood-bruin
  • Carneool, oranje-bruin
  • Chrysopraas, appelgroen
  • Mosagaat, met >dendritische< insluitsels
  • Onyx, zwart – bruin, eventueel met bandenstructuur

Naast deze chalcedonen zijn er nog de volledig opake soorten zoals

  • Heliotroop (kwarts bloedsteen), groen met rode vlekjes
  • Vuur-agaat: kwartsvariant met opaalachtig kleurenspel, deze benaming wordt helaas ook vaak foutief gegeven aan veel kwartsen die dit opaalachtige kleurenspel niet hebben.
  • Jaspis (kan vele kleuren hebben)
  • Aventurijn (groen)
  • Tijgeroog (bruin gelig met >chatoyant< effect)
  • Valkenoog (blauw voorstadium van tijgeroog)
  • ‘Versteend’ hout, kwarts pseudomorf waarbij kwarts in de houstructuur van een boom is gekristalliseerd.

Mohs’ hardheid: 7, kristalsysteem: trigonaal.

Kyaniet

 

Komt in verschillende kleuren voor, maar als edelsteen ziet men vooral de blauwe variant. Is bekend vanwege de perfecte klieving van het materiaal en de verschillende hardheden die het kristal bezit. Deze verschilt tussen een aantal specifieke kristallografische richtingen in het kristal. De verschillende hardheden liggen tussen 5  en 7 op Mohs’ schaal. Gefaceteerde kyaniet van goede kwaliteit kan een buitengewoon mooie steen opleveren. Vaak zijn er in de steen streep- of bandvormige donkerder kleurzones en/of kliefvlakken zichtbaar.

Kristalsysteem: triklien.

L

 

Labradoriet

 

zie: >veldspaat<

 

Lapis Lazuli

Is een steen in de zuiverste zin van het woord: een samenstelling van verschillende materialen, te weten (vooral) lazuriet en kleine fragmenten pyriet en calciet. Het is dus geen mineraal zoals bijvoorbeeld kwarts of beryl.

Het materiaal is al bekend sinds de vroege oudheid en de beste kwaliteit wordt gevonden in Afghanistan. Natuurlijke, onbehandelde en kwalitatief goede lapis lazuli is een waardevol materiaal. Veel lapis lazuli is op de een of andere manier kunstmatig verbeterd. Vaak doormiddel van beitsen en/of het aanbrengen van een waslaag. Daarnaast bestaan er ook zeer veel simulanten, waaronder geverfde howliet, het minder waardevolle sodaliet, keramische imitaties etc. Veel van deze imitaties zijn voor een leek niet eenvoudig van het natuurlijke materiaal te onderscheiden.

Er is veel verschil in waarde tussen de verschillende stenen: belangrijkste punten die de steen waardevol(ler) maken zijn een uniforme diepblauwe kleur met een gelijkmatige verspreiding van de goudgekleurde pyriet-fragmenten.

Mohs' hardheid: 5 tot 5.5

Larimar

 

Larimar is de commerciele naam voor een variant van pectoliet (pectolite) dat enkel op de Dominicaanse Republiek wordt gevonden. Het is uniek wat betreft kleur en tekening en makkelijk herkenbaar.

Mohs' hardheid: 4.5 tot 5

Laser-drilling zie: >edelsteenbehandelingen<

LGF (Lead Glass Filled / Loodglas gevuld) behandelingen

 

Op Catawiki, Ebay en andere veilingsites wordt steeds meer geeist van verkopers dat ze openheid van zaken geven wat betreft de behandelingen die op een te verkopen steen zijn uitgevoerd. Veel verkopers zijn natuurlijk geneigd om zo min mogelijk te vertellen, en gebruiken dan ook graag  afkortingen om consumenten niet wijzer te maken dan strikt noodzakelijk. Een veel geziene afkorting is "LGF " of "LGF treatment". Dit staat voor "Lead Glass Filled". Dit vullen van stenen met loodglas is een van de meest voorkomende behandelingen om zeer slechte kwaliteit (lees: waardeloze) stenen optisch mooi te maken. Het wordt vooral op saffier en robijn toegepast, al kan ook diamant ermee worden behandeld. Deze loodglas / LGF vulling maakt een steen op het oog van zeer goede kwaliteit, maar men koopt eigenlijk een veredeld stuk glas. De robijnen en saffieren die met loodglas zijn gevuld raken eenvoudig beschadigd en zijn niet bestand tegen het werk dat een goudsmid moet uitvoeren om zo'n steen fatsoenlijk in een sieraad te zetten. Het is ten zeerste aan te raden deze stenen niet te kopen.

zie voor meer informatie: >klik hier<

Libisch (woestijn) glas / goudtektiet zie: >glas (natuurlijk)<

M

 

Maansteen

 

zie: >veldspaat<

 

Malachiet

 

Koperhoudend mineraal, zeer herkenbaar aan de golvende bandenstructuur van verschillende groen getinte lagen. Wordt niet erg veel gebruikt als edelsteen. Mohs’ hardheid: 4. Kristalsysteem: monoklien.

Markasiet Is een mineraal dat zelden als edelsteen wordt gebruikt. De term markasiet wordt echter veelvuldig foutief gebruikt voor tot edelstenen geslepen pyriet.
Markies zie: >slijpsels<
Mohs' schaal van relatieve hardheid

De Oostenrijker Friedrich Mohs heeft de (relatieve) hardheid van materialen gekwalificeerd op basis van hun vermogen om een ander (zachter) materiaal te kunnen bekrassen. Hij heeft hiervoor 10 mineralen gekozen die oplopend van nr. 1 tot nr. 10 telkens door hun opvolger bekrast konden worden. De schaal is relatief: het hardste mineraal (diamant) is vele malen harder dan de nr. 9 korund (saffier en robijn), dan korund is ten opzichte van de nr. 8: topaas.

Mohs’ schaal is als volgt ingedeeld:

 

  1. Talk - Met elk van de volgende mineralen krasbaar
  2. Gips - Met een vingernagel te bekrassen
  3. Calciet - Met koper te bekrassen.
  4. Fluoriet - Met ongehard staal te bekrassen.
  5. Apatiet - Moeilijker, maar nog steeds met ongehard staal bekrasbaar.
  6. Orthoklaas - Met gehard staal (bijv. Een vijl) bekrasbaar.
  7. Kwarts - Is in staat om glas, gehard staal en vrijwel alle overige stoffen te bekrassen.
  8. Topaas - Kan kwarts bekrassen.
  9. Korund - Kan topaas bekrassen
  10. Diamant - Het hardste materiaal dat tot nog toe bekend is. Kan enkel door diamant bekrast worden. Dit is mogelijk doordat diamant kristalafhankelijk verschillende hardheden kent. Bepaalde kristalvlakken zijn in bepaalde richtingen harder dan andere. Dit gegeven maakt het mogelijk dat diamant uberhaupt geslepen kan worden.
Moldaviet zie: >glas (natuurlijk)<
Monoklien kristalsysteem zie: >kristalsystemen<
Morganiet zie: >beryl<
Mos-agaat zie: >kwarts<

N

 

Natuurlijke edelsteen

 

Een edelsteen die in de natuur is ontstaan zonder inmenging van de mens.

 

Navette zie: >slijpsels<
Nefriet zie: >jade<

O

 

Obsidiaan

 

zie: >glas (natuurlijk)<

 

Onyx zie: >kwarts<

Opaal

 

1: Australische zwarte opaal / 2: witte opaal / 3: boulder opaal / 4: Mexicaanse vuuropaal met kleurenspel / 5: vuuropaal zonder kleurenspel

 

Opaal is een bijzondere edelsteen die vooral gewaardeerd wordt wanneer hij een kleurenspel bezit. Dit kleurenspel wordt veroorzaakt door microscopisch kleine silica bolletjes die ordelijk naast elkaar in de structuur van de opaal zijn geplaatst. Binnenvallend licht wordt door de ruimtes tussen deze bolletjes gebroken en verstrooid waarbij verschillende kleuren kunnen ontstaan. Veelal ziet men rood, blauw en groen, in diverse schakeringen en samenstellingen. Opaal met een kleurenspel noemt men edelopaal en dit is de meest waardevolle variant. De vuuropaal is na de edelopaal het meest bekend. Deze oranje tot rood-oranje steen kan ook een kleurenspel bezitten, al is dit relatief zeldzaam. Verder kan opaal ook in vele andere kleuren voorkomen, maar deze varianten hebben geen van allen het zo gewilde kleurenspel of het felle oranje van de vuuropaal en zijn daarom van weinig waarde. Opaal wordt ook gevonden en bewerkt tot edelstenen wanneer het als smalle aders voorkomt in rostgesteente. Deze stenen bestaan uit een soort van mozaiek van eilandjes rotsgesteente met opaal in de ruimtes ertussen, deze opaal wordt algemeen als ‘boulder’-opaal aangeduid. Opaal is zacht en kwetsbaar en bezit een bepaalde hoeveelheid water. Hierdoor is de opaal ( naast gevoelig voor krassen) ook gevoelig voor uitdroging.

er bestaan zogenaamde 'synthetische' opalen, alleen zijn dit geen werkelijke syntheses aangezien ze niet exact dezelfde fysische en chemische eigenschappen bezitten als de natuurlijke opaal en zijn het dus simulanten. Over het algemeen zijn deze simulanten van dusdanige kwaliteit dat ze vrij eenvoudig van de natuurlijke opalen zijn te onderscheiden. Toch zijn er ook kunstmatige opalen op de markt waarbij het niet zomaar op het oog is vast te stellen of men te maken heeft met een natuurlijke steen, of met een simulant.

Mohs’ hardheid: 6

Oregon zonensteen / sunstone zie: >veldspaat<
Orthorhombisch kristalsysteem zie: >kristalsystemen<

P

 

Paarlemoer (Mother of Pearl)

 

zie hieronder >parel<

 

Parel

 

Parels ontstaan wanneer een schelpdier een wezensvreemd object (zoals bijvoorbeeld een zandkorrel) inkapselt met zijn schelpmateriaal om zich ertegen te beschermen. Het zijn vooral de zoetwater mossel en de zoutwater oester die bekend staan als parelproducerende dieren. Hun shelpmateriaal bestaat vaak uit paarlemoer dat een gewild iriserend effect kent dat de parel zijn glans en kleurenspel geeft. Parels worden tegenwoordig vrijwel nog enkel kunstmatig gekweekt, natuurlijke parels zijn zeldzaam en zeer waardevol. Er worden vele soorten behandelingen op parels toegepast: om kleuren aan te brengen of juist te verwijderen of om ze anderszins te verbeteren.

Het overgrote deel van de (gekweekte) parels op de markt zijn de Akoya-parels (Japan), Zuidzee parels (o.a. Australië, China en Indonesië) en de zwarte en grijze Tahiti-parels.

Parels zijn - evenals diamant en jade - een complex materiaal dat voor juiste kwalificatie en taxatie om verregaande specialisatie vraagt. Een aantal punten waarop een parel wordt gewaardeerd zijn gelijk aan die van een edelsteen: glans, kleur, maat en gewicht. In tegenstelling tot een edelsteen kan een parel niet door slijpen van vorm worden veranderd. Vorm en oppervlaktekenmerken zijn dan ook van grote invloed op de waarde. Naast de hiernaast afgebeelde vormen zijn er nog vele andere mogelijk.

Paviljoen

 

Het onderste deel van een gefaceteerde edelsteen.

Peridoot (Olivijn)

 

Peridoot (of peridot) behoort tot de olivijn-groep en is groen met een enigszins was-achtige glasglans. Het wordt veelal als kleine kristallen gevonden waardoor de wat grotere stenen relatief zeldzaam zijn. Waarde van een peridoot is naast gewicht ook afhankelijk van de groentint: hoe minder geel erin aanwezig is en hoe dieper het groen, hoe waardevoller. Mohs’ hardheid: 6.5. Kristalsysteem: orthorhombisch.

Pleochroisme Kristalafhankelijke meerkleurigheid. Kan in sommige stenen (bijv. tanzaniet en andalusiet) vaak zonder hulpmiddel worden gezien. Meestal echter kan pleochroisme alleen worden vastgesteld met behulp van dichroscopie. >Hier< vindt u meer informatie.

Polariscopie

 

Door een edelsteen in gepolariseerd licht te brengen kan worden vastgesteld of de steen op het gebied van lichtbreking enkelbrekend of dubbelbrekend is.
Poly-kristallijn zie: >kristallijn<
Prasioliet zie: >kwarts<

Pyriet

 

Goudgelig opaak materiaal met een duidelijke metaalglans. Wordt gebruikt in goedkopere sieraden en dan veelvuldig foutief aangeduid als ‘markasiet’.

Pyriet is bekend om z'n perfecte kubische kristallen en om het feit dat het vroeger vaak voor goud werd aangezien, wat het de bijnaam 'fools gold' heeft gegeven.

Mohs’ hardheid: 6.5,. Kristalsysteem: kubisch.

Pyroop zie: >granaat<

Q

 

R

 

Radioactieve bestraling

 

zie: >edelsteenbehandelingen<

 

Refractometer Een van de meest belangrijke instrumenten voor edelsteen determinatie doormiddel van de refractie-index. Uitgebreide informatie vindt u >hier<

Rhodochrosiet

 

Roze-rood, roze-oranje (vrijwel altijd) mangaanrijk opaak en massief materiaal met zeer specifieke bandenstructuur van scherp golvende lagen. Wordt veelvuldig verward met rhodoniet, niet enkel vanwege de naam, ook vanwege de kleur. Rhodochrosiet is zeldzamer en (veel) waardevoller dan rhodoniet.

Er worden ook (vrij zeldzaam) kristallijne transparante rhodochrosiet kristallen gevonden die (zeer) waardevol kunnen zijn.

Mohs’ hardheid: 4. Kristalsysteem: trigonaal.

Rhodoniet

 

Roze materiaal met zwarte mangaan insluitsel. Wordt veelvuldig verward met rhodochrosiet. Mohs’ hardheid: 6. Kristalsysteem: triklien.

Rhodoliet Commerciele benaming van de rode (bij benadering) almandien-pyroop granaat.
Robijn zie: >korund<

Rondist (eng.: 'girdle')

 

De ‘gordel’ tussen paviljoen en kroon van een gefaceteerde edelsteen.

Rookkwarts zie: >kwarts<
Rozenkwarts zie: >kwarts<
Rubelliet zie: >toermalijn<

S

 

Saffier

 

zie: >korund<

 

Sardonyx zie: >kwarts<

Scapoliet

 

Commercieel gezien een vrij onbekende edelsteen. Mogelijke kleuren zijn roze, paars en geel. Kleurloos wordt ook gevonden. Als paarse steen wordt scapoliet vaak voor amethist aangezien. Mohs’ hardheid: 6. Kristalsysteem: tetragonaal.

Schildpad (schild)

 

Vrijwel alleen het schild van de karetschildpad (engels: hawksbill turtle) werd / wordt gebruikt als materiaal voor decoratieve en sier doeleinden. Evenals ivoor en koraal is schildpadschild tegenwoordig een beschermd materiaal dat niet vrijelijk mag worden gekocht, verkocht of bewerkt.

Serpentijn

 

 

Wordt in diverse vormen gevonden: een zacht en makkelijk te bewerken materiaal dat veelal wordt gebruikt voor het vervaardigen van allerlei decoratieve voorwerpen zoals serviezen e.d. Een hardere variant van serpentijn is boweniet. Beide vormen worden enorm vaak gebruikt als jade-imitatie en ook aangeprezen als ‘nieuwe-jade’ en afgeleide termen. Het komt in ontelbare kleurgradaties en structuren voor. Sommige zijn op het oog niet van jade te onderscheiden. Deze termen zijn misleidend en dienen niet gebruikt te worden. Mohs' hardheid: gemiddeld 2.5, sommige soorten kunnen 5.5 halen.

Sfeen / Titaniet  (Sphene  / Titanite)

 

Gele, bruine of groene steen. Heeft een extreem hoge >dispersie<. Is zacht en broos en niet erg geschikt als ringsteen, maar in een hanger of oorbel kan hij gedragen worden, mits voorzichtig behandeld. Mohs’ hardheid: gemiddeld 5.25. Kristalsysteem: monoklien.

Simulant

Een materiaal dat een (meestal) waardevoller materiaal simuleert. >Hier< vindt u uitgebreide info over simulanten.

Sinhaliet

 

Geel tot bruine steen. Vernoemd naar land van herkomst: Sri Lanka, wordt ook alleen daar gevonden. Heeft wat betreft glanstype veel gelijkenis met peridoot. Mohs’ hardheid: 6.5. Kristalsysteem: orthorhombisch.

Slijpsel / slijpvorm

 

De wijze waarop een steen is geslepen. De meest gangbare slijpsels worden hiernaast weergegeven.

  1. rond (standaard briljant)
  2. ovaal
  3. navette of markies
  4. peer of druppel
  5. triangel, driehoek of trillion
  6. hart
  7. kussen of 'cushion'
  8. Prinses ('princess cut')
  9. vierkant (trapslijpsel)
  10. octagoon of achthoek (trapslijpsel)
  11. smaragdslijpsel (trapslijpel)
  12. baguette
  13. trapeze of 'tapered baguette'
  14. cabochon
  15. gemengd slijpsel of 'mixed cut' (waarbij de kroon over het algemeen briljant is geslepen en het paviljoen in trapslijpsel)
Smaragd zie: >beryl<
Smaragd-slijpsel zie: >slijpsels<

Sodaliet

 

Blauw tot paarsig opake steen. Wordt vaak verward met lapis lazulli, maar heeft toch een ander voorkomen en zeker een andere (lagere) waarde. Mohs’ hardheid: gemiddeld 5.75. Kristalsysteem: kubisch.
Soortelijk gewicht (SG) Een uitgbreide uitleg over het gebruik van soortelijk gewicht binnen de edelsteenkunde kunt u >hier< vinden.

Soudé steen

 

Samengestelde steen: doublet type waarbij (over het algemeen) de kroon en het paviljoen van transparant materiaal zijn gemaakt, en een dun laagje gekleurde lijm of kit die deze twee delen aan elkaar bevestigd voor de kleur van de steen zorgt. Door de interne reflectie in een gefaceteerde edelsteen lijkt hierdoor de gehele steen de kleur van de lijmlaag te bezitten. Meer achtergronden vind u >hier<

Spectroliet zie: >veldspaat<
Spectroscopie Techniek waarbij absorptie van electromagnetische straling (bijvoorbeeld het zichtbare licht) door een stof gebruikt wordt om de chemische samenstelling van deze stof te bepalen. Uitgebreide achtergrondinformatie over spectroscopie en het gebruik binnen de edelsteenkunde vindt u >hier<
Spessartien zie: >granaat<

Spinel (natuurlijk)

 

De natuurlijke spinel komt relatief weinig voor, zeker ten opzichte van zijn synthetische tegenhanger. Kleuren die bij de natuurlijke spinel voorkomen zijn rood tot oranje-rood, blauw, blauwgroen, paarsblauw en zwart. Een topkwaliteit rode spinel kan het voorkomen hebben van een hoogwaardige robijn en een vergelijkbare waarde vertegenwoordigen. De natuurlijke spinel is een zeer geschikte steen voor gebruik in sieraden: hard en met een hoge glans. Mohs’ hardheid: 8. Kristalsysteem: kubisch.

Spinel (synthetisch)

Samen met de synthetische korunden is de synthetische spinel wijd verbreid en zeer veel voorkomend. Hij kan in zeer veel verschillende kleuren worden geproduceerd en is buitengewoon goedkoop. Uitgebreide info over de synthetsiche stenen vindt u >hier<

Mohs’ hardheid: 8. Kristalsysteem: kubisch.

Spodumeen

 

De twee belangrijkste spodumenen dragen eigennamen: de roze tot paarse variant is Kunziet en de groene (chroomhoudende) variant noemt men hiddeniet. Verder bestaan er ook kleurloze, gele, niet chroomhoudende groene en stenen gekleurd door allerlei schakeringen hiertussen. Mohs’ hardhied: 7. Kristalsysteem: monoklien.

Steatiet

 

Beter bekend als zeepsteen. Zeer zacht en makkelijk te bewerken materiaal. Wordt eigenlijk nooit in sieraden gezien, enkel in decoratief snijwerk. Mohs’ hardheid: gemiddel 2. Kristalsysteem: monoklien.

Ster-robijn zie: >korund< en >asterisme<
Ster-saffier zie: >korund< en >asterisme<
Synthetische edelsteen Een edelsteen die kunstmatig is geproduceerd en exact dezelfde chemische en fysische  eigenschappen heeft als zijn natuurlijke tegenhanger. Vooral de synthetische spinel en synthetische korunden (robijn en saffier) komt men (zeer veel) tegen. Wordt ook wel aangeduid met de 'mooier' klinkende benamingen 'lab-grown' of 'lab-created'. Uitgebreide info over de synthetsiche stenen vindt u >hier<

Synthetische moissaniet

 

Dit materiaal heeft een natuurlijke tegenhanger en wordt daarom aangeduid met de benaming synthetisch. Echter zal men de natuurlijke mossainiet niet aantreffen als geslepen edelsteen in sieraden. Dit aangezien deze natuurlijke variant uiterst zeldzaam is en niet snel gevonden zal worden in slijpbare afnmetingen. Synthetische moissaniet is een zeer hoogwaardige en relarief dure diamantsimulant. Met een standaard diamanttester is moissaniet niet te onderscheiden van diamant. Hiervoor dient men een moissaniettester te gebruiken. Het heeft een zeer hoge dispersie en een extreem hoge hardheid van 9.25 op Mohs’ schaal.

T

 

Tafel

 

 

Het platte vlak bovenop de kroon van een gefaceteerde edelsteen.

 

Tanzaniet zie: zoisiet
Tektiet zie: >glas (natuurlijk)<
Tetragonaal kristalsysteem zie: >kristalsystemen<
Tijgeroog zie: >kwarts<

Toermalijn

 

Deze steen kan in elke denkbare kleur en kleurcombinatie voorkomen. Een aantal varianten hebben een specifieke benaming: rubelliet: dit is de rode tot roze rode variant / indigoliet: (donker) blauw / watermeloen: twee tot driekleurig roze/rood tot groen en paraiba: een koperhoudende toermalijn variant die (vaak na warmtebehandeling) een fel neon-achtige blauwe tot groene kleur laat zien. De hierboven genoemde zijn de meest waardevolle toermalijnvarianten. Gewone groene toermalijn is over het algemeen de meest gebruikte in sieraden maar relatief van weinig waarde. Verder ziet men in goedkope sieraden af en toe nog de zwarte opake toemalijn variant genaamd ‘schorl’, maar deze soort heeft vrijwel geen waarde. Mohs hardheid: 7 -7.5. Kristalsysteem: trigonaal.

Topaas

 

Topaas komt in veel verschillende kleuren voor, is een harde steen en daardoor vaak gebruikt in sieraden. Topaas heeft een zogenaamde perfecte >klieving<, dit kan breuk veroorzaken wanneer de steen een harde tik krijgt op de verkeerde plek.

Veel topaas is op de een of andere manier behandeld om de kleur te verbeteren. De meeste diepblauwe topaas heeft een bestralingsbehandeling gehad met daaropvolgend een warmtebehandeling om de kleur te stabiliseren. Het is vrijwel niet na te gaan of een topaas wel of niet is behandeld. Toch mag men ervan uitgaan dat elke topaas met een sterke blauwe kleur is behandeld.

Donkergele tot bruin-gele 'sherry'-kleurige topaas wordt vaak 'Imperial' topaas genoemd. Dit is een commerciële benaming en geen duidelijk omschreven variëteit.

Verder is er de zogenaamde ‘mystic’ topaas in de handel: dit is een steen met een dunne >coating< van iriserend materiaal. Dit wordt ook toegepast op kwarts en heet dan ‘mystic’ of ‘rainbow’ kwarts. Helaas is de kwaliteit van de stenen die deze behandeling krijgen vaak zeer laag, en is het daarnaast nog maar de vraag of er ook daadwerkelijk topaas (of kwarts) wordt gebruikt.

Mohs hardheid: 8. kristalsysteem: orthorhombisch.

Transparant De mate van lichtdoorlatendheid van een materiaal. Bij edelstenen gebruikt men vooral: transparant (geheel lichtdoorlatend), semi-transparant / translucent (de steen laat licht door, maar een object of tekst achter de steen is niet waarneembaar), opaak: niet lichtdoorlatend.
Trapslijpsel zie: >slijpsels<
Trichroisme Kristalafhankelijke driekleurigheid. Kan in sommige stenen (bijv. tanzaniet) vaak zonder hulpmiddel worden gezien. Meestal echter kan het alleen worden vastgesteld met behulp van dichroscopie. >Hier< vindt u meer informatie.
Trigonaal kristalsysteem zie: >kristalsystemen<
Triklien kristalsysteem zie: >kristalsystemen<

Triplet (1)

 

Samengestelde steen bestaande uit drie delen. Wordt vooral gezien bij opalen. Meer achtergrondinformatie kunt u >hier< vinden.

Triplet (2)

 

Loep met drie lenzen die een aplanatisch en achromatisch beeld geven. Hierdoor is het beeld dat men erdoor ziet niet vervormd en kleurecht.  Wordt veelal gebruikt in een 10x vergroting om edelstenen (in het bijzonder diamant) te kwalificeren. Ook bekend als juweliersloep

Tsavoriet (ook: Tsavoliet) zie: >granaat<

Turkoois

 

Natuurlijke en onbehandelde turkoois kan zeer waardevol zijn, helaas zitten er aan deze steen vaak veel haken en ogen wat betreft oorsprong en behandelingen. Voor uitgebreide achtergrondinformatie kunt u >hier< verder lezen.

U

 

Ultraviolet (UV)

 

Wordt in de lange- en kortegolf variant gebruikt als hulpmiddel bij determinatie van edelstenen. Meer informatie vindt u >hier<

 

V

 

Veldspaat

 

 

Veldspaat is het meest voorkomende mineraal in de aardkorst. Een aantal varianten uit de veldspaatgroep zijn veel gezochte edelstenen, hieronder vallen de volgende soorten:

 

  1. Zonnesteen: veldspaat rijk aan insluitsels van hematiet of goethiet plaatjes die het invallend licht weerkaatsen en een rood / oranje schittering-effect veroorzaken.
  2. Oregon Zonnesteen: in tegenstelling tot hematiet en goethiet in de gewone zonnesteen zijn het bij de Oregon Zonnesteen koperplaatjes die als insluitsels de schittering veroorzaken.
  3. Maansteen: komt in verschillende kleuren voor. Een kwalitatief goede en correct geslepen maansteen geeft een zijdeachtige weerschijn. Dit effect wordt ‘schiller’ wordt genoemd. Het meest waardevol zijn die stenen die een blauwe weerschijn hebben.
  4. Labradoriet (de in Finland gevonden stenen worden ook spectroliet genoemd). De kleur van deze steen loopt uiteen van blauw tot grijs, maar het is het iriserend effect dat de labradoriet tot een edelsteen maakt. Dit effect geeft de steen een metalige en iriserende kleurschakering die verloopt van diverse blauwtinten tot gele.
  5. Orthoklaas: dit is de kleurloze tot gele veldspaat die vrijwel alleen geslepen wordt wanneer de steen mooi transparant is. Het is een zachte steen en niet geschikt als ringsteen. In een hanger of oorbeel is hij wel te gebruiken. Een goed geslepen orthoklaas kan een zeer mooi steen zijn.
  6. Amazoniet (of microklien): groene opake steen met witte beadering. Wordt veelal gebruikt in goedkopere sieraden en vertegenwoodigd dan ook geen hoge waarde.

 

Mohs’ hardheid verschilt voor de verschillende veldspaat varainten, maar ligt gemiddeld rond de 6. Kristalsysteem: ook hier zijn er tussen de veldspaten onderling verschillen, ze kunnen zowel uit het trikliene systeem, alswel het monkliene systeem komen.

 

Vuur-agaat zie: >kwarts<
Vuur-opaal zie: >opaal<

W

 

Warmtebehandeling

 

zie: >edelsteenbehandelingen<

 

X

 

Y

 

YAG (Yttrium Aluminium Garnet)

 

Dit materiaal wordt veelal industrieel gebruikt ten behoeve van laser-techniek. Het is echter ook gebruikt als simulant voor onder andere diamant.

 

Z

 

Zirkoon

 

Zirkoon (niet te verwarren met het kunstmatige kubisch zirkonia) is een mineraal dat in verschillende kleuren wordt gevonden. Rood, bruin, groen en geel. Het kan ook worden warmtebehandeld en een blauwe kleur krijgen. Zirkoon heeft een hoge dispersie en zeer hoge glans (sub-adamantine glans). Het is echter wel broos, en vooral de randen van facetten en de rondist zijn gevoelig voor kleine beschadigingen. Kan een zeer mooie steen zijn.

 Zirkoon bevat altijd in meer of mindere mate uranium en thorium. Deze radioactieve elementen degraderen de kristalstructuur van zirkoon over een tijdspanne van miljoenen jaren van zogenaamd hoog-zirkoon naar laag-zirkoon. Deze aanwezigheid van radioactieve elementen in kleine hoeveelheden en in relatief kleine stenen zijn niet schadelijk voor de mens.

Door de aantasting van de kristalstructuur door deze elementen kunnen zirkonen verschillende hardheden hebben: Mohs hardheid loopt van 7.5 voor de hoge zirkonen tot 6.5 voor de lage variant. Kristalsysteem: tetragonaal.

 

Zoisiet

 

Zoisiet wordt in verschillende kleuren gevonden, maar de bekendste en meest waardevolle variant is de blauw-paarse tanzaniet. Tanzaniet is vernoemd naar Tanzania, het enige land waar het wordt gevonden. Het meeste tanzaniet op de markt is warmtebehandelde (bruine) zoisiet. Onbehandelde tanzaniet is trichroish, warmtebehandelde is dichroisch. Doormiddel van dichroscopie kan dit worden vastgesteld.

Zonnesteen zie: >veldspaat<

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
COPYRIGHT: Op deze website rust auteursrecht. Niets van deze website mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder de voorafgaande toestemming van secat.nl
Het edelsteenkundig/ gemmologisch onderzoek dat Secat uitvoert wordt gedaan door een  internationaal erkend en geregistreerd FGA edelsteenkundige
Secat Edelsteenkundig Bureau  is lid van de Vakvereniging Nederlandse Edelsteenkundigen
CIBJO is de wereldwijde organisatie voor de sieraden-,  edelstenen en aanverwante branches. CIBJO staat voor: Confédération Internationale de la Bijouterie, Joaillerie, Orfèvrerie des Diamants, Perles et Pierres

 
Secat Gemmological Bureau, The Netherlands  - Welcome (English)